Gwerthoedd a Moeseg

Camau Cynnar

Gall dysgwyr:

• ddechrau adnabod beth sydd o werth iddyn nhw (er enghraifft, tegwch, ymddiriedaeth, cariad, bywyd a charedigrwydd) a byddan nhw’n gwrando ar farn pobl eraill
• cydnabod yr angen i barchu eraill a dangos sut beth yw hyn yn eu bywydau pob dydd
• adnabod gwerthoedd efengylau Cristnogol a dechrau archwilio dysgeidiaethau.

Ymhellach Ar Hyd y Daith

Gall dysgwyr:

• ddod yn ymwybodol o wahanol ddehongliadau a ffyrdd o fynegi gwerthoedd cyffredin, gan werthfawrogi amrywiaeth o ddylanwadau crefyddol ac anghrefyddol
• dysgu sut mae rhai gwerthoedd a hawliau wedi newid dros amser
• trafod amrywiaeth o safbwyntiau crefyddol ac anghrefyddol o fewn achosion o anghydraddoldeb ac anghyfiawnder, yn ogystal â'r heriau sy'n gysylltiedig ag adnabod a diogelu hawliau dynol
• adnabod gwerthoedd Cristnogol a disgrifio sut maen nhw'n edrych yn ymarferol.

Yn Ddiweddarach

Gall dysgwyr:

• feithrin y gallu i ffurfio, amddiffyn ac ailystyried eu safbwyntiau moesegol ar faterion o bwys crefyddol ac anghrefyddol (er enghraifft, sancteiddrwydd bywyd, rhyddid i lefaru, lles anifeiliaid, Figaniaeth a'r Theori Rhyfel Cyfiawn)
• archwilio cysyniadau goddefgarwch/derbyn/empathi
• gwerthfawrogi gwerthoedd amrywiol crefyddau a chredoau anghrefyddol gwahanol
• adnabod gwerthoedd Cristnogol a sut maen nhw'n effeithio ar eu bywydau nhw a bywyd pobl eraill.

Camau Cynnar

Gall dysgwyr:

• ddechrau dangos dealltwriaeth o'r hyn sy'n dda ac yn ddrwg, a'r berthynas rhwng hyn a'u gweithredoedd a'u teimladau.
• dechrau dangos dealltwriaeth o werthoedd Cristnogol a'u dysgeidiaethau Beiblaidd cysylltiedig.

Ymhellach Ar Hyd y Daith

Gall dysgwyr:

• mewn ffordd fwy eang a soffistigedig, esbonio sut y gall eu gweithredoedd arwain at ganlyniadau iddyn nhw eu hunain ac i eraill, ac i'r byd a phethau byw, gan ddefnyddio mewnwelediad o amrywiaeth o argyhoeddiadau athronyddol crefyddol ac anghrefyddol.
• dangos dealltwriaeth o gysyniad Cristnogol y cwymp.

Yn Ddiweddarach

Gall dysgwyr:

• ragdybio a gwerthuso'r ffactorau sy'n dylanwadu ar agweddau, ymddygiad a gweithredoedd disgyblion, yn ogystal â rhai pobl eraill, gan gynnwys ffactorau sy'n ymwneud â chredoau ac arferion crefyddol ac anghrefyddol
• trafod rôl cydwybod wrth wneud penderfyniadau moesol
• archwilio'r cysyniad o ewyllys rydd
• archwilio'r cysyniad o Karma
• dangos dealltwriaeth o gysyniadau Cristnogol gwahanol o'r cwymp.

Camau Cynnar

Gall dysgwyr:

• ddechrau adnabod enghreifftiau sylfaenol o gyfyng gyngor moesol a chynnig atebion.
• dechrau cysylltu atebion â dysgeidiaethau Beiblaidd neu ffydd.

Ymhellach Ar Hyd y Daith

Gall dysgwyr:

• ddysgu rheolau a chodau ymddygiad (crefyddol ac anghrefyddol) sy'n berthnasol iddyn nhw ac eraill o'u cwmpas, ac egluro eu heffaith ar fywydau pobl
• deall canllawiau ar gyfer Cristnogion, fel gorchmynion
• esbonio sut mae dysgeidiaeth Iesu yn dylanwadu ar ymddygiad a gwneud penderfyniadau, er enghraifft, llygad am lygad; troi’r foch arall; caru ein gelynion; maddeuant.

Yn Ddiweddarach

Gall dysgwyr:

• adnabod y cyfrifoldebau a'r heriau sy'n gysylltiedig â gwneud penderfyniadau, a'u trafod yn feirniadol, gan ddangos dealltwriaeth o arweinwyr/ffigyrau, prosesau a sefydliadau perthnasol sy'n cyfrannu at wneud penderfyniadau, mewn cyd-destunau crefyddol ac anghrefyddol
• deall canllawiau ar gyfer Cristnogion fel y Deg Gorchymyn a sut maen nhw wedi dylanwadu ar ein cyfreithiau
• adnabod cyfleoedd lle mae angen cymryd camau moesol priodol yn eu cymunedau/Cynefin/Esgobaeth/Cymru a’r byd ehangach.

Mae'r dull hwn yn gyfle i ystyried y ffaith bod rhai Cristnogion yn credu’n llythrennol yn stori Adda ac Efa, ac eraill sy’n Gristnogion ddim yn ei chredu’n llythrennol.

Genesis 3 Adda ac Efa a'r Cwymp.

• Beth yw Ewyllys Rydd?
• Beth yw'r ddysgeidiaeth Gristnogol am Ewyllys Rydd?
• Beth yw ystyr bod â chydwybod?
• Sut y dylai bod â chydwybod effeithio ar weithredoedd Cristnogion a chanlyniadau’r gweithredoedd hynny?

Cysylltwch hyn â stori'r Samariaid Trugarog yn Luc 10:25 – 37 (Roedd y bobl Iddewig a'r Samariaid yn casáu ei gilydd)

• Beth yw'r cysylltiad rhwng y cysyniad hwn â gorchymyn mawr yr Iesu, sef 'Câr dy gymydog fel ti dy hun' a 'Fel y dymunwch i eraill wneud i chwi, gwnewch chwithau yr un fath iddynt hwy’? Matthew 22:37
• A oes cyfrifoldeb ar Gristnogion i ddilyn y gorchymyn hwn?
• Sut y dylai hyn effeithio ar weithredoedd Cristnogion tuag at eraill?
• Beth yw canlyniadau gweithredoedd da/drwg mewn Cristnogaeth, yn y bywyd hwn a'r bywyd nesaf?

Iddewiaeth – Lefiticus 24:17 - 21 - 'llygad am lygad, dant am ddant’

• Yn eich barn chi, beth mae hyn yn ei olygu?
• Yn eich barn chi, beth yw canlyniadau dilyn y datganiad hwn?
• Ym mha ffordd y mae hyn yn berthnasol i farn Iesu am ddial? Matthew 5:38 - 42?

Hindŵaeth - Dywedodd Gandhi y bydd 'llygad am lygad yn gwneud y byd i gyd yn ddall.' Beth mae hyn yn ei olygu yn eich barn chi a sut y byddai'n effeithio ar fywyd Hindŵ?

Mae Bwdhaeth yn dysgu bod pobl/pethau wedi'u cydgysylltu:

• Beth mae'r cysyniad o gydgysylltiad yn ei olygu?
• Sut y dylai hyn ddylanwadu ar weithredoedd Bwdhyddion?

Mae Bwdhyddion yn credu yng nghysyniad karma - y syniad bod gweithredoedd yn arwain at ganlyniadau da/drwg/niwtral, yn y bywyd hwn a'r bywyd nesaf.

• Pa mor debyg neu wahanol yw dysgeidiaeth Fwdhaidd am karma i ddysgeidiaeth Gristnogol am weithredoedd a chanlyniadau?
• Ym mha ffordd y mae dysgeidiaeth Fwdhaidd am karma yn debyg neu'n wahanol i ddysgeidiaeth Gristnogol am fywyd ar ôl marwolaeth?

Mae Hindŵaeth yn credu yng nghysyniad karma hefyd; mae Hindŵiaid yn credu bod gan weithredoedd pobl ganlyniadau yn y bywyd hwn a'r bywyd nesaf.

Dyneiddiaeth mewn saith gair: Meddyliwch drosoch eich hun, gweithredwch dros bawb.

• Ar beth y mae dyneiddwyr yn seilio eu penderfyniadau moesegol?
• Beth yw'r gwahaniaethau neu'r tebygrwydd rhwng barn Dyneiddiaeth am y Rheol Euraid o'i gymharu â barn Cristnogaeth a Chrefyddau eraill y Byd?

Mae dyneiddwyr yn credu bod gan ein gweithredoedd ganlyniadau, i'n hynafiaid a'n disgynyddion, i hanes pobl, ac i'r byd naturiol:

• Beth mae hyn yn ei olygu i ddyneiddwyr?
• Sut y byddai hyn yn cael ei amlygu yn eu bywydau?

Er nad ydyn nhw’n credu mewn bywyd ar ôl marwolaeth, mae dyneiddwyr yn credu y gall rhan ohonom, ar un ystyr, oroesi ein marwolaeth: gall ein hatomau, ein genynnau, ein syniadau a rennir, a'n cyfraniadau at gymdeithas ehangach fyw o hyd ar ôl i ni farw.

• Eglurwch beth mae hyn yn ei olygu.
• Sut y byddai hyn yn effeithio ar fywyd dyneiddiwr?