Y Byd Naturiol a Phethau Byw

Camau Cynnar

Gall dysgwyr:

• ddechrau dangos gofal a pharch tuag at y byd naturiol a'r pethau byw o'u cwmpas.
• dechrau deall y cysylltiad rhwng y cread a gofalu am fyd Duw.

Ymhellach Ar Hyd y Daith

Gall dysgwyr:

• adnabod sut a pham y byddan nhw ac eraill yn dangos gofal, ystyriaeth a pharch, yn ogystal ag ystyried safbwyntiau crefyddol ac anghrefyddol.
• dechrau deall ymhellach y cysyniad o stiwardiaeth Gristnogol a sut mae'n cysylltu â dysgeidiaeth Iesu.

Yn Ddiweddarach

Gall dysgwyr:

• godi cwestiynau moesegol mewn perthynas â gweithgarwch a natur ddynol a lle, a'u hystyried yn feirniadol, gan fynd i'r afael ag ymatebion crefyddol ac anghrefyddol yn ogystal â’u hymatebion nhw eu hunain.
• dechrau ymgysylltu â damcaniaethau crefyddol.

Camau Cynnar

Gall dysgwyr:

• ddechrau cael eu rhyfeddu gan fyd natur, a bydd hyn yn datblygu wrth iddyn nhw archwilio'r byd o'u cwmpas, gan arsylwi a gofyn cwestiynau.
• dechrau datblygu sgiliau myfyrio trwy brofiadau awyr agored amrywiol.
• dechrau adnabod yr hyn sy'n hardd iddyn nhw a pham.

Ymhellach Ar Hyd y Daith

Gall dysgwyr:

• ddatblygu ymdeimlad o gymhlethdod bywyd a'i gydgysylltiad, yn ogystal ag ymdeimlad o gyfrifoldeb gweithredol.
• dechrau cysylltu ysbrydolrwydd â harddwch a sut mae'n gwneud iddyn nhw deimlo.

Yn Ddiweddarach

Gall dysgwyr:

• gael profiadau o ryfeddod sy'n fwy cynnil drwy ymgysylltu'n ddyfnach ac yn ehangach â lleoedd a phobl eraill, yn ogystal â'r byd naturiol a phethau byw.
• esbonio pam mae rhywbeth yn hardd iddyn nhw, sut mae'n gwneud iddyn nhw deimlo a sut maen nhw'n cysylltu hynny â'u datblygiad ysbrydol personol.

Camau Cynnar

Gall dysgwyr:

• ddechrau dangos ymwybyddiaeth o'r amrywiaeth o bethau byw y tu hwnt iddyn nhw eu hunain, a'r ffaith y gall eu gweithredoedd effeithio arnyn nhw.

Ymhellach Ar Hyd y Daith

Gall dysgwyr:

• ddod i wybod ‘straeon’ crefyddol ac anghrefyddol am leoedd lleol, y byd naturiol a phethau byw, a sut maen nhw’n gysylltiedig â nhw eu hunain ac eraill.
• dysgu am athroniaethau gwahanol sy'n bwysig i'n dealltwriaeth o'r byd a lle bodau dynol ynddo, drwy gyfrwng straeon crefyddol ac anghrefyddol (er enghraifft, am ddechreuad y byd).
• dysgu am ddealltwriaeth Gristnogol o'r byd a lle pobl yn y byd drwy gwestiynu straeon Beiblaidd.

Yn Ddiweddarach

Gall dysgwyr:

• adnabod sut y caiff gwerthoedd a chredoau eu hadlewyrchu mewn gweithredoedd o safbwyntiau crefyddol ac anghrefyddol, a'r berthynas rhyngddyn nhw a'u profiadau nhw eu hunain.
• dysgu am ddealltwriaeth Gristnogol o'r byd a lle pobl yn y byd, trwy astudio straeon Beiblaidd.
• dysgu am ddealltwriaeth Gristnogol o'r byd a lle pobl yn y byd trwy ddadansoddi straeon Beiblaidd mewn ffordd feirniadol.
• dangos dealltwriaeth o pam mae Cristnogion yn herio anghyfiawnder cymdeithasol a sut mae hyn yn cael ei wneud yn lleol ac yn fyd-eang.
• trafod cysyniadau ewyllys rydd, penderfyniaeth gan gynnwys cyfrifoldeb moesol.

Camau Cynnar

Gall dysgwyr:

• ddechrau sylweddoli eu bod wedi'u lleoli mewn lle a gofod, a bod hyn ag ystyr iddyn nhw.
• dod yn gyfarwydd â'u heglwys leol a pham ei bod yn lle arbennig i Gristnogion.

Ymhellach Ar Hyd y Daith

Gall dysgwyr:

• adnabod bod lleoedd a gofodau o'u cwmpas yn golygu pethau gwahanol i wahanol bobl, yn ogystal ag ystyried lleoedd o arwyddocâd arbennig am resymau crefyddol ac anghrefyddol.
• deall pam mae pobl yn teithio i leoedd arbennig.
• nodi sut mae addoldai yn cefnogi ac yn gwella'r gymuned.
• dod yn gyfarwydd â'u Cadeirlan fel Mam Eglwys Gristnogol.

Yn Ddiweddarach

Gall dysgwyr:

• ddechrau adnabod ac esbonio lleoedd sy'n destun dadlau (crefyddol ac anghrefyddol), gan werthfawrogi materion sensitif mewn perthynas â lle.
• dechrau archwilio mudo mewn perthynas â chrefydd a gwasgariad grwpiau crefyddol ledled Cymru a'r byd.
• deall cymhlethdod dadleuon a dylanwadau megis hunaniaeth, awdurdod, gwerthoedd, moeseg ac ystyriaethau ynghylch ystyr a phwrpas mewn bywyd.

Pwy sy'n gyfrifol am ofalu am ein byd?

Yn y dechreuad creodd Duw y nefoedd a'r ddaear. Yr oedd y ddaear yn afluniaidd a gwag, ac yr oedd tywyllwch ar wyneb y dyfnder, ac ysbryd Duw yn ymsymud ar wyneb y dyfroedd. Genesis 1: 1-2 Beibl Cymraeg Newydd Diwygiedig 2004

Rhannwch stori Siddharta (Y Bwdha) a'r alarch. Meddyliwch am y stori hon mewn perthynas â'r safbwynt Cristnogol.

Sut oedd Siddharta yn gwybod sut i ofalu am yr alarch? Siaradwch am sut yr ymatebodd Siddharta i hunanoldeb ei gefnder.

Rhannwch stori anghrefyddol am ein byd fel 'Here we are' gan Oliver Jeffers. Sut mae’r stori’n debyg/gwahanol i'r safbwyntiau Cristnogol a Bwdhaidd?

Mae straeon am y creu yn rhan o’r traddodiadau Iddewig, Sikh, Hindŵaidd ac Islamaidd.

Yn aml, mae'r straeon hyn yn anghytuno am sut a phryd y cafodd y byd ei greu, ond maen nhw i gyd yn dweud wrthym ni fod yna Dduw yn y cefndir. Dadansoddwch y straeon.

• A yw'r straeon yn unochrog?
• Pwy yw'r cymeriadau yn y straeon?
• Pa themâu sy'n cael eu cyflwyno a sut ydych chi'n dehongli'r straeon?

Archwiliwch yr hyn y mae'n ei ddweud wrthych am stiwardiaeth a chrefyddau eraill.

Trafodwch y dyfyniad hwn mewn perthynas â'r argyfwng presennol sy'n wynebu ein planed:

Mae pwy bynnag sy'n plannu coeden ac yn gofalu amdani'n ddiwyd nes ei bod yn aeddfedu ac yn dwyn ffrwyth yn cael ei wobrwyo. Y Proffwyd Muhammad

Mae crefyddau eraill yn wynebu'r un problemau ond a yw eu barn am stiwardiaeth y blaned yn amrywio yn ôl ffydd? Gwahoddwyd Datganiadau Francis o Assisi (pum arweinydd pum prif grefydd y byd – Bwdhaeth, Cristnogaeth, Hindŵaeth, Islam ac Iddewiaeth – i ddod i drafod sut y gallai eu crefyddau helpu i achub y byd naturiol a sut y dylent wneud hynny)…

Trafodwch y dyfyniad:

Mae gan y Ddaear ddigon o adnoddau ar gyfer ein hanghenion ond nid ar gyfer ein trachwant. Mahatma Gandhi

Stori'r creu – a yw'r Beibl yn ffeithiol gywir? Gair Duw.

Cymerodd yr ARGLWYDD Dduw y dyn a'i osod yng ngardd Eden, i'w thrin a'i chadw. Genesis 2:15

• A yw'r stori'n unochrog?
• Pwy yw'r cymeriadau yn stori'r creu?
• Pa themâu sy'n cael eu cyflwyno, e.e. cwymp, cyfamod, achubiaeth, stiwardiaeth, a sut ydych chi'n dehongli'r stori?

Dadansoddwch stori'r Creu. Salm 104

Genesis – sut mae'n dechrau a'r cysylltiadau clir â Datguddiad a sut mae'n dod i ben. Trafod Genesis 1:1 a Datguddiad 21:1

Trafodwch y dyfyniad hwn mewn perthynas â'r argyfwng presennol sy'n wynebu ein planed:

Dygais chwi i wlad gnydfawr, i fwyta ei ffrwyth a'i daioni; ond daethoch i mewn a halogi fy nhir, a gwneud fy etifeddiaeth yn ffieidd-dra. Jeremeia 2:7

Mae Cristnogion yn wynebu'r un problemau, felly sut ddylai Cristnogion drin y Ddaear?

Mae Salmau 8 a 104 yn siarad am yr Arglwydd yn creu'r Ddaear a’r ffaith mai Cristnogion sy'n gofalu amdani.

A oes gan Gristnogion gyfrifoldeb i'r byd naturiol neu a oes ganddyn nhw’r hawl i wneud fel y mynnan nhw a thrin adnoddau'r blaned fel nwyddau? Mae llyfr Genesis yn dweud bod gan Gristnogion awdurdod dros y greadigaeth yn hytrach na stiwardiaeth.

Trafodwch y dyfyniad

Fe wnaethom ymladd yn erbyn apartheid. Nawr, newid hinsawdd yw ein gelyn byd-eang. Desmond Tutu

Mae gwyddoniaeth yn dweud wrthym beth ddigwyddodd a sut y digwyddodd ond nid y rheswm pam.

• Pam mae'r byd yn arbennig os na wnaeth neb ei greu?
• A yw'r straeon yn ymwneud â'r Creu yn unochrog?

Rhannwch naratif anghrefyddol fel y cyfyng-gyngor yn ymwneud â chreu a wynebodd yr ellyllon (trolls) yn y ffilm Trolls, sy'n herio safbwyntiau gwahanol.

Ewch ati i drafod ac ailysgrifennu'r hyn y mae'n ei ddweud wrthych am safbwyntiau a stiwardiaeth anghrefyddol.

Trafodwch y dyfyniad hwn mewn perthynas â'r argyfwng presennol sy'n wynebu ein planed:

Nid ydym yn etifeddu'r ddaear gan ein hynafiaid; rydym yn ei benthyg gan ein plant. Dienw

A yw'n gwneud gwahaniaeth os nad oes Creawdwr?

Trafodwch y dyfyniad:

Mae'r argyfwng hinsawdd eisoes wedi'i ddatrys. Mae’r holl ffeithiau a'r atebion gennym ni’n barod. Y cyfan sydd angen i ni ei wneud yw deffro a newid. Greta Thunberg

Archwiliwch safbwynt argyhoeddiad athronyddol anghrefyddol megis safbwynt Humanists for a Better World (H4BW) sy'n codi ymwybyddiaeth o faterion amgylcheddol, cymdeithasol a byd-eang.

Archwiliwch un o'r saith datganiad sy'n rhan o agwedd Cymdeithas Dyneiddwyr Prydain at yr amgylchedd, megis:

Dylai dyneiddwyr ddeall cyfrifoldebau pobl dros rywogaethau eraill.

Meddyliwch a ellid cael achosion posibl lle gellir dadlau nad oes gan rywun gyfrifoldeb dros ofalu am ein byd. Pryd a pham y gallai achosion o’r fath godi?

Mae hyn yn golygu bod angen i bobl a natur fyw mewn cytgord â'i gilydd er mwyn i'r byd ffynnu.

Rhennwch y llwybr Wythplyg Nobl gyda dysgwyr – a oes unrhyw un o'r rhain yn gysylltiedig â'r syniad o ryngberthynas a bod yn gyfrifol am ofalu am y byd? Sut?

Canolbwyntiwch ar 'ymwybyddiaeth ofalgar gywir' – sut mae hyn yn cysylltu â chyfrifoldeb dros ofalu am y byd?

Mae llawer o Gristnogion yn credu bod parch yn ganolog i ofalu am greadigaeth Duw, a bod rhaid iddyn nhw, fel stiwardiaid, ystyried beth maen nhw'n gallu ei wneud yn awr i ofalu am y byd a beth maen nhw'n gallu ei wneud i sicrhau bod y byd yn parhau i ffynnu yn y dyfodol. Pa dystiolaeth o hyn sydd i'w gweld yn y Beibl?