Pigion - Medi 2025

Cynhaliwyd Cyfarfod Cyffredin y Corff Llywodraethol ddydd Mercher, 15 Ebrill a dydd Iau, 16 Ebrill 2026 yn Llandudno. Cafodd y cyfarfod ei ffrydio’n fyw, a gallwch ddarllen y crynodeb a gwylio pob sesiwn isod.

Gellir lawrlwytho’r holl paparau yma

• Sesiwn 1
• Sesiwn 2
• Sesiwn 3 a 4
• Sesiwn 5
• Sesiwn 6

Anerchiad yr Arlywydd

Dechreuodd Archesgob Cymru, y Parchedicaf Cherry Vann, ei hanerchiad arlywyddol drwy annog aelodau'r Corff Llywodraethol drin y cyfarfod hwn mewn ysbryd o ddathliad llawen y Pasg.

"Rydyn ni'n ymgynnull fel pobl y Pasg gydag Alleluia fel ein cân," meddai, ond bob amser yn ymwybodol o sut mae Cristnogion mewn mannau eraill wedi gorfod nodi'r ŵyl yng nghanol rhyfel, dinistr, ofn a galar, mewn llefydd fel Wcráin, De Sudan, Iran ac ar draws y Gwlff, a'r Wlad Sanctaidd. Roedd llawer yn teimlo'n agosach at Ddydd Gwener y Groglith na Sul y Pasg, meddai, gan ganmol y rhai yn yr Eglwys yng Nghymru a oedd yn cynnig cefnogaeth ariannol, eiriolaeth, undod a gweddi.

Yng Nghymru hefyd, roedd effaith prisiau cynyddol a chynnwrf economaidd yn cael eu teimlo, gan wneud gweithredu cymdeithasol ac allgymorth yr Eglwys hyd yn oed yn fwy hanfodol, meddai'r Archesgob Cherry. "Heb weithredu cymdeithasol, nid yw ein neges Pasg ond yn siarad gwag," rhybuddiodd.

Byddai etholiad y Senedd, sydd ar ddod, yn ddigwyddiad enfawr, wrth i'r Senedd ehangu a phobl ifanc 16 oed allu pleidleisio am y tro cyntaf. Gall Cristnogion bleidleisio dros unrhyw un o'r pleidiau mewn cydwybod dda, ond anogodd aelodau i ystyried sut y mae'n rhaid i'w ffydd lunio eu hymgysylltiad gwleidyddol. Rhaid i werthoedd fel gofalu am y gweddwon, plant amddifad a dieithriaid, caru ein cymdogion, ac edrych y tu hwnt i hunan-ddiddordeb at les cyffredin fod ar frig y meddwl, ychwanegodd.

Roedd hi'n siarad yn rheolaidd â phobl o draddodiadau efengylaidd a chatholig ill dau a oedd yn bryderus am eu dyfodol eu hunain ac yn ofni nad oedd gwir groeso iddynt o fewn yr Eglwys. Os oedd ofn o fewn yr Eglwys, roedd hynny oherwydd nad oedd Anglicaniaid Cymru wedi dysgu caru ei gilydd yn ddigon da eto, gan fod "cariad perffaith yn bwrw allan ofn", meddai. Roedd hyn yn mynd y tu hwnt i fod yn neis, ac yn gofyn inni wirioneddol ddymuno'r gorau i'w gilydd.

"Ond nid ydyn ni’n caru ein gilydd,' meddai'r Archesgob Cherry. "Yn sicr nid fel y gorchmynnodd Iesu i ni. Mae yna duedd i geisio sgorio pwyntiau, i chwarae ein rhyfeloedd bach ein hunain, i geisio ein buddiannau ein hunain yn hytrach na buddiannau ein chwiorydd a'n brodyr yng Nghrist." Roedd angen mwy o ostyngeiddrwydd, i gydnabod y gallwn fod yn anghywir, i anghytuno â'n gilydd tra'n dal i garu. Dim ond wedyn y gall yr Eglwys fod yn gorff Crist yng Nghymru mewn gwirionedd.

Wedyn, ymrannodd y Corff Llywodraethol yn grwpiau bach i drafod anerchiad yr Archesgob Cherry cyn cynnig sylwadau yn ôl. Dywedodd Tony Mullins (Llandaf) y dylid annog eglwysi i gynnal hystings cyn etholiad y Senedd, a gofynnodd hefyd a allai'r Eglwys wneud ei rhaglenni teledu ei hun i gyflwyno gwerthoedd Cristnogol i'r genedl.

Dywedodd Cynan Llwyd, Ysgrifennydd Cyffredinol Cytun, ei fod yn diolch am ‘anerchiad hynod o bwerus a swmpus’. Dywedodd fod ei fwrdd ef wedi holi sut ydym yn caru ein gilydd yn well, a pha mor bwysig oedd bod yn ffrindiau mewn gweddi yn seiliedig yn yr Efengyl. Yr oedd yn anodd iawn cwympo ma’s gyda rhywun os ydych chi newydd fod ar eich gliniau yn adddoli’r Arglwydd Iesu.

Dywedodd y Parchg Stephen Brett (Tyddewi) fod yr Eglwys wedi helpu a brifo pobl sy’n agored i niwed, a gofynnodd sut y gallai "sgwario’r cylch hwnnw" i adfer ymddiriedaeth y tu mewn a'r tu allan i'r Eglwys. "A yw ein bywyd cyffredin yn gwneud yr atgyfodiad yn gredadwy?"

Nododd y Parchg Emma Dale (Llanelwy) y byddai'r gwrthdaro yn y Dwyrain Canol yn golygu cynnydd mewn prisiau tanwydd a phrinder, a gofynnodd a oedd gan yr Eglwys strategaeth i "gynorthwyo ein cymunedau yn ymarferol".

Dywedodd Archddiacon Llanelwy, yr Hybarch Andy Grimwood, fod y rhai ar ei fwrdd ef yn meddwl tybed beth oedd y ffiniau ar gorff Crist, a pha le oedd gan y fformiwlâu traddodiadol yn yr Eglwys fel yr Ordinal neu'r Deugain Erthygl Namyn Un bellach. Dywedodd Heather Payne (Llandaf) fod pobl eglwysig yn aml yn anghofio byw yn ôl y Pum Marc Cenhadaeth. A all y rhai yn yr Eglwys weld wyneb Iesu yn y rhai maen nhw'n anghytuno â nhw, gofynnodd.

Dywedodd y Parchg Geraint John (Llandaf) fod angen i'r Eglwys fod yn agored i'w gilydd, a chaniatáu iddi gael ei charu.

Mewn ymateb, dywedodd yr Archesgob Cherry nad oedd atebion hawdd, ond cefnogodd y syniad o gynnal hystings cyn belled ag y gellid eu rheoli'n iawn a chreu lle i wrando. Myfyriodd hefyd ar ei phrofiad ei hun o fyw trwy'r ddadl dros ordeinio menywod yn ystod ei gweinidogaeth ym Manceinion, a'r rhaniad dwfn a ysgogodd o fewn yr esgobaeth. Roedd wedi bod yn hanfodol parhau i gwrdd â'r rhai a oedd yn anghytuno â hi, meddai, i "fyw yn ôl yr undod yr oeddem yn credu bod gennym eisoes yng Nghrist, er ei fod mor anodd ei gydnabod".

"Rwy'n gwybod bod hyn yn gweithio, ond mae'n waith caled sy'n blodeuo - dim ond oherwydd ein bod ni'n gwybod mai dyna beth mae Crist yn gofyn amdanom ni."

Wrth ymateb i'r Archddiacon Andy, dywedodd mai awydd i ddilyn Iesu oedd yr hyn a ddiffiniodd yr Eglwys. Dylid cymryd pobl ar eu gair os ydyn nhw'n dweud eu bod nhw'n Gristion, ychwanegodd - nid ein lle ni oedd penderfynu pwy oedd i mewn neu allan.

Adroddiad Corff y Cynrychiolwyr

Cyflwynodd Deon Llanelwy, y Tra Pharchedig Nigel Williams, dirprwy gadeirydd y Corff Cynrychioladol, adroddiad yr RB. Cynigiodd gynnig yn gyntaf i egluro polisi buddsoddi moesegol yr Eglwys, er mwyn sicrhau bod systemau AI yn gallu ei ddeall gan eu bod yn chwarae rôl fwy mewn rheoli buddsoddiadau. Ni fyddai unrhyw newidiadau sylweddol i'r cyfyngiadau yn y polisi yn cael eu gwneud.

Gofynnodd Carrie White (Bangor) a oedd y polisi yn gwahardd buddsoddi mewn cwmnïau sy'n defnyddio mesurau ymosodol er mwyn osgoi treth. Dywedodd Dean Nigel nad oedd unrhyw sôn am hyn yn y polisi ar hyn o bryd, ond dywedodd y byddai'n cael ei drafod gan y pwyllgor buddsoddi. Yna pasiwyd y cynnig.

Dywedodd y Deon Nigel hefyd wrth aelodau fod adolygiad allanol o strwythur cyflog yr RB wedi'i gwblhau, a oedd wedi ysgogi diwygio mawr yn y modd y mae staff yn cael eu talu. Byddai dilyniant cyflog bellach yn dibynnu ar berfformiad ac nid yn digwydd yn awtomatig. Byddai'r diwygiadau hyn yn arbed arian i'r RB, ychwanegodd.

Roedd gweithgor yn cael ei sefydlu i ystyried y cwestiwn o sut i ddal uwch arweinwyr i gyfrif yn yr eglwys.

Fe wnaeth y Deon Nigel hefyd fynd i'r afael â phrosiect mawr mewn ymateb i gynnig y Corff Llywodraethol y llynedd, a oedd wedi gofyn i'r RB archwilio a fyddai'n bosibl adfer cyfraniadau ariannol yr RB i gostau gweinidogaeth leol i’r lefel cyn diwygiadau adroddiad Rowe-Beddoe yn 2005. I grynhoi, yr ateb oedd 'Na', meddai. "Ni all yr RB gynyddu cefnogaeth i feysydd gweinidogaeth tra’n cynnal Cronfa Twf yr Eglwys." Fodd bynnag, rhaid i wariant yr RB bob amser gyd-fynd â "dymuniadau ac anghenion" yr Eglwys, ac felly ymgynghori

Fodd bynnag, rhaid i wariant yr RB bob amser gyd-fynd â "dymuniadau ac anghenion" yr Eglwys, ac felly roedd ymgynghoriad gydag ardaloedd gweinidogaeth ar y gweill i ffurfio cynigion pendant.

Mae'r RB wedi cytuno i ysgwyddo cost yswiriant ar draws yr Eglwys yn llwyr, sef cyfanswm o £2.6m, gan ryddhau ardaloedd gweinidogaeth rhag talu unrhyw premiymau eu hunain. Roedd cyfle "cenhedlaeth" i ymdopi â chyllid yr Eglwys yng Nghymru, meddai’r Deon, er mwyn sicrhau bod incwm yr RB o fudd i'r Eglwys gyfan.

Dywedodd yr Archddiacon Cenhadol yn Esgobaeth Tyddewi, yr Hybarch Mounes Farah, a gyflwynodd y cynnig gwreiddiol am gyllid RB, y dylai tegwch ffydd rhwng cenedlaethau gael blaenoriaeth dros degwch cyllid rhwng cenedlaethau. Roedd llawer o glerigwyr yn teimlo eu bod yn cael eu bychanu i fod yn codwyr arian i dalu cyfran y weinidogaeth, ac yn rhy flinedig i feddwl yn greadigol am rannu'r efengyl. Roedd aelodaeth yr Eglwys yng Nghymru yn gostwng tua 5% y flwyddyn, nododd yr Archddiacon Mounes, sefyllfa a oedd yn golygu bod incwm yn gostwng. Awgrymodd ryddhau 7% o arian yr RB i helpu.

Dywedodd Nigel Evans (Tyddewi) fod yn rhaid i'w eglwys ddewis rhwng gwario ei harian ar drwsio ei tho sy'n gollwng neu dalu ei chyfran weinidogaeth. Roedd pawb yn cytuno ar bwysigrwydd haelioni gan gynulleidfaoedd, felly a allai'r RB fod yr un mor hael gyda'i adnoddau?

Canmolodd Elizabeth Crawford (Trefynwy) waith yr RB fel rhywbeth "hynod o dderbyniol ac hirddisgwyliedig". Gofynnodd am gynllun pensiwn yr eglwys, a faint o arian oedd yn cael ei wario ar Athrofa Padarn Sant.

Gofynnodd Arwel Davies (Tyddewi) a fyddai newidiadau mewn cyllid gan yr RB yn effeithio ar geisiadau Haen 2 presennol i'r Gronfa Twf Eglwysig, gan gynnwys un cais o'i esgobaeth a oedd wedi bod ar y gweill ers misoedd lawer.

Gan siarad yn y Gymraeg, dywedodd: “Rwy’n deall yn llwyr yr angen i adolygu costau. Ond rwyf yn credu bod pwynt pwysig yma ynghlych tegwch a chynnal hyder yn y prosesau y mae’r eglwys eio hun wedi gofyn inni wneud.”

Canmolodd Bob Evans (Mynwy) yr Eglwys am ei gonestrwydd wrth gynhyrchu adroddiadau ar faterion fel Anthony Pierce neu Esgobaeth Bangor, ond dywedodd nad oedd cystal am ddilyn y rhain drwodd. A allai'r RB ddod o hyd i ffordd i ddod â rhai gwersi cyffredinol a ddysgwyd yn ôl i'r GB?

Cwestiynodd yr Archddiacon Andy Grimwood ai efengylu a chenhadaeth oedd prif flaenoriaeth yr Eglwys o hyd, a pha feini prawf oedd ar gyfer twf yr eglwys. Roedd hefyd yn pryderu bod yr RB yn ymddangos yn gwneud penderfyniadau heb gael cymeradwyaeth gan y GB yn gyntaf.

Dywedodd y Parchg Richard Wood (Bangor) ei bod yn glir sut olwg fyddai ar yr  Eglwys yng Nghymru yn y dyfodol: "Bach iawn, iawn gyda seilwaith ac adeiladau sy'n chwalu." Nid oedd unrhyw gymuned Gristnogol nad oedd yn gallu cynnal ei gweinidogaeth ynddi ei hun bellach yn hyfyw, o ardal y weinidogaeth i fyny i'r dalaith. Mae'n ymddangos bod y drafodaeth hon yn ymwneud â cheisio cynnal y senario hwn cyn hired â phosibl, rhybuddiodd. Byddai talu cronfeydd wrth gefn hirdymor i blwyfi i gadw hyn i fynd am gyfnod hirach yn "hollol chwerthinllyd".

Diolchodd y Parchg Melanie Prince (Tyddewi) i'r RB am eu cymorth i ysgwyddo cost yr yswiriant, ond cwestiynodd pam mai dim ond tair o'r esgobaethau hyd yma oedd wedi derbyn grantiau Haen Dau llwyddiannus gan Gronfa Twf yr Eglwys. A wnaeth yr esgobaethau eraill fethu â gwneud cais, neu a wrthodwyd eu ceisiadau?

Roedd Chris Dearden (Bangor) yn pryderu y gallai arian sydd wedi'i neilltuo ar gyfer twf gael ei ddefnyddio nawr i "ddal y llinell".

Roedd y Parchg Ruth Rowan (Llandaf) eisiau digon o gyfranogiad lleyg yn yr ymgynghoriad ar sut mae'r Eglwys yn gwario ei harian.

Gofynnodd y Parchg Andrew Lightbown (Trefynwy) pa gyfran o'r arian a aeth i'r cymunedau tlotaf ledled Cymru. Sut gall yr Eglwys gefnogi ei chymunedau lleiaf gwydn, gwledig a threfol, mewn mannau lle nad yw "modelau yn golygu unrhyw beth"? Taflwch y metrigau allan o'r ffenestr a "bwrw ati ", anogodd.

Beirniadaeth Anthony Appleton (Llanelwy) yr oedi yng ngheisiadau Cronfa Twf yr Eglwys, a oedd yn gwastraffu momentwm gwerthfawr. Rhaid datrys hyn yn gyflym fel y gallai prosiectau hir yn y gwaith symud ymlaen.

Mewn ymateb, dywedodd Deon Nigel fod yr RB yn awyddus i ymgynghori'n eang ar "Eglwys y dyfodol", gan gynnwys gyda'r rhai ar lawr gwlad. Ond ni ellid cadw'r Gronfa Twf ar ei lefel wreiddiol o £100m pe bai'r RB hefyd yn cefnogi ardaloedd gweinidogaeth, mynnodd. Roedd yn rhaid gwneud penderfyniadau.

O ran y cynllun pensiwn, dywedodd fod cyfreithlondeb hyn wedi cael ei gadarnhau gan y cyfreithwyr a'r rheoleiddiwr, a'i fod yn cael ei adolygu'n rheolaidd gan yr ymddiriedolwyr a'r actiwariaid. Er y gall cynllun heb ei ariannu swnio'n beryglus, roedd mewn gwirionedd mewn sefyllfa dda, meddai, gan fod gan yr RB fwy na digon o asedau. Byddai sefydlu cynllun pensiwn wedi'i ariannu yn costio mwy, gan adael llai o arian i'w ddosbarthu i'r Eglwys ehangach. Dywedodd fod yr adolygiad o Padarn Sant wedi cael ei drafod gan yr esgobion, a bod gweithgor wedi'i sefydlu i weithredu ei argymhellion.

Roedd y Gronfa Twf wedi'i hoedi am y tro, felly byddai unrhyw geisiadau a gymeradwywyd yn cael eu hanrhydeddu ond roedd prosiectau eraill i'w hystyried yn cael eu hatal, ychwanegodd. Byddai’n rhaid i’r Eglwys i wneud y penderfyniad ar ble mae blaenoriaethau ar gyllid yn y dyfodol, trwy'r GB a'r pwyllgor sefydlog. "Rhaid i bob un ohonom edrych y tu hwnt i'n buddiannau ein hunain," dywedodd.

"Mae yna lawer o geisiadau teilwng, ond mae angen i ni benderfynu sut rydyn ni am adnoddau'r Eglwys yn y dyfodol. Un gacen sydd, a dim ond cymaint o sleisys y gellir ei sleisio."

Pleidleisiodd Aelodau i gymeradwyo adroddiad yr RB.

Diweddariad diogelu

Dywedodd Ant Griffiths, y Cyfarwyddwr Diogelu Taleithiol, dair blynedd yn ôl yn ei ddiweddariad diwethaf i'r GB fod angen gwelliannau mawr i drefniant diogelu'r Eglwys: gwell llywodraethu ac arweinyddiaeth, a mwy o gysondeb. Dair blynedd yn ddiweddarach, roedd yr Eglwys yn dal i brofi'r heriau hyn, meddai Mr Griffiths: "Dydyn ni ddim wedi gwneud digon o gynnydd, ac mae'r cynnydd hwnnw'n rhy araf." Ni allai'r tîm diogelu ddatrys hyn ar eu pennau eu hunain, roedd angen dull Eglwys gyfan. "Diogelu yw cyfrifoldeb pawb."

Roedd gwaith achos wedi ehangu'n sylweddol, gyda'r tîm bellach yn cofnodi tua 50 o achosion y mis, sef cynnydd o bum gwaith ers dechrau Mr Griffiths ar ei waith yn 2021. Ar hyn o bryd roedd 148 o achosion agored, a 59 o gytundebau diogelu neu gynlluniau rheoli risg ar waith ledled y dalaith. Ond roedd hon yn "stori lwyddiant", ychwanegodd; Dangosodd fod pobl yn well am adnabod niwed a cham-drin ac yn ymateb iddo. "Po fwyaf rydych chi'n ei wybod, y mwyaf rydych chi'n ei weld."

Fodd bynnag, roedd angen mwy o adnoddau ar ei dîm i'w alluogi nid yn unig i ddelio â'r gwaith achos, ond i fod yn rhagweithiol wrth atal cam-drin a chefnogi plwyfi. Bob blwyddyn roedd y tîm diogelu taleithiol yn hyfforddi tua 2,000 o bobl, meddai Mr Griffiths hefyd, ac roedd lle i dyfu yma hefyd.

Roedd cynigion i gryfhau diogelu wedi cael eu trafod yn ddiweddar gan yr RB a'r pwyllgor sefydlog, oherwydd roedd y tîm yn dal i ddod o hyd i "rwystrau" a "gwrthwynebiad" wrth ymgorffori diwylliant diogelu da. A allai aelodau’r GB ddefnyddio eu harweinyddiaeth a'u dylanwad yn yr Eglwys i hyrwyddo diogelu ac annog pobl i siarad, gofynnodd. Yn rhy aml, anwybyddwyd yr angen i gydymffurfio â’r drefn, ac nid oedd pobl yn cael eu dal i gyfrif pan nad oeddent yn dilyn y weithdrefn (megis ynghylch recriwtio mwy diogel).

Gofynnodd yr Archddiacon Mones a oedd y cynnydd mewn achosion diogelu oherwydd materion presennol neu ddatgelu achosion hanesyddol. Dywedodd Mr Griffiths ei fod yn gymysgedd o'r ddau.

Gofynnodd Sue Rivers (Llandaf) a oedd pobl ddim yn derbyn hyfforddiant oherwydd eu bod eisoes wedi derbyn hyfforddiant tebyg ar gyfer eu rolau y tu allan i'r Eglwys. Dywedodd Mr Griffiths mai'r brif broblem oedd gyda swyddogion eglwysig lleyg ddim yn mynychu eu hyfforddiant. Ond roedd hyfforddiant eglwysig yn unigryw ac felly yn angenrheidiol hyd yn oed os oeddech wedi cael eich hyfforddi yn rhywle arall.

Dywedodd Cathryn Brooker (Trefynwy) ei bod wedi cael hyfforddiant helaeth mewn diogelu trwy ei gwaith gyda Girlguiding, ac roedd yn rhwystredig gorfod mynd dros yr un pethau "drosodd a throsodd" mewn sesiynau hyfforddiant. "Os gwelwch yn dda, a allwn ni weithio gyda'n gilydd?!" Dywedodd Mr Griffiths ei fod yn dymuno i sefydliadau gysoni hyfforddiant, ond roedd yr Eglwys yn rhwym gan ei rheoleiddwyr i hyfforddi pobl yn annibynnol.

Cododd siaradwyr eraill faterion tebyg ynghylch y gwahanol fathau o wiriadau DBS ac ailadrodd hyfforddiant, gan nodi bod hyn yn rhwystro'r newid diwylliannol mewn cydymffurfiaeth yr oedd Mr Griffiths wedi'i nodi.

Bendithion ar berthnasau o'r un rhyw

Wrth siarad o'r gadair cyn i'r ddadl ddechrau, dywedodd yr Archesgob Cherry fod cywair y drafodaeth lawn mor bwysig â'r hyn a ddywedwyd. "Bydd pawb sy'n siarad y prynhawn yma yn gwneud hynny allan o argyhoeddiad dwfn a chariad at Dduw, ei eglwys a'i chenhadaeth. Mae llawer yn yr ystafell hon, boed o blaid neu yn erbyn y bil, yn debygol o gael eu brifo a'u herio gan yr hyn maen nhw'n clywed eraill yn ei ddweud amdanynt, am eu ffydd ac am eu perthnasoedd. Gadewch i ni wrando a siarad mewn ysbryd o gariad a gostyngeiddrwydd."

Cyn i'r ddadl ddechrau, symudwyd cynnig gweithdrefnol gan ddau aelod i gynnal y bleidlais trwy bleidlais gyfrinachol. Dywedodd Mr Wood er nad oedd ofn mynegi ei syniadau, roedd aelodau eraill yn teimlo dan bwysau ynglŷn â sut i bleidleisio. Byddai ei gynnig yn helpu i sicrhau bod y bleidlais derfynol yn gynrychiolaeth wirioneddol o farn y GB.

Siaradodd Archddiacon Cynorthwyol Aberhonddu, yr Hybarch Mark Clavier, i eilio'r cynnig. Gallai weld cryfderau ar ddwy ochr y ddadl, ond credai fod yn rhaid i unrhyw bleidlais fel hyn, sy'n cyffwrdd â materion cydwybod, fod mor rhydd o bwysau allanol â phosibl.

Roedd Tim Llewellyn (Tyddewi) yn gwrthwynebu'r cynnig, gan ddadlau bod rhaid i unrhyw un sy'n cael ei ethol neu ei gyfethol fod yn barod i amddiffyn y ffordd yr oeddent wedi pleidleisio'n agored ac nad oeddent am osod cynsail ar gyfer y dyfodol.

Roedd y Parchg Dr Sue Hurrell (cyfetholedig) yn credu yn yr un modd, bod yn rhaid i bob aelod fod yn atebol am yr hyn maen nhw'n penderfynu.

Dywedodd Archddiacon Cymoedd Gwent, yr Hybarch Stella Bailey, fod yn rhaid i Gristnogion fod yn onest am yr argyhoeddiadau sydd ganddynt. Heb y gonestrwydd hwn, sut gall perthnasoedd fod yn agored ac yn gywir? Byddai pleidleisio yn gyfrinachol ddim yn well nag encilio i seilos: "Gadewch i'n ‘ie’ fod yn ‘ie’, a'n na fod yn ‘na’."

Dywedodd Mr Lightbown y byddai'n amhosibl i ddychmygu unrhyw gorff deddfwriaethol arall yn cuddio eu penderfyniadau trwy bleidleisio yn breifat. Os cânt eu hethol, dylai pob aelod fod yn barod i orfod esbonio sut y gwnaethant bleidleisio. Byddai gwneud fel arall yn "llwyfrdra moesol", meddai.

Cefnogodd Isaac Olding (Abertawe ac Aberhonddu) y cynnig, gan awgrymu efallai nad yw rhai aelodau yn siŵr ble maen nhw'n sefyll ac yn ansicr sut i bleidleisio.

Dywedodd Hannah Rowan na ddylai'r rhai sy'n siarad mewn ewyllys da yn ôl eu cydwybod ofni gwneud hynny'n agored. Os oedd hyn yn teimlo'n anodd, yna gallai fod yn arwydd nad oedd cydwybod rhywun wedi setlo arno. Nid oedd gan bobl LGBT fel hi y "moethusrwydd o guddio".

Roedd y Parchg Kevin Ellis (Bangor) yn cefnogi'r cynnig, gan gredu ei fod, er yn anffodus, yn angenrheidiol.

Dywedodd yr Archddiacon Mones y gallai pleidleisio agored ar faterion dadleuol iawn wyrdroi canlyniadau, gan y gall "pwysau cymdeithasol a hierarchaethau newid ymddygiad". Efallai y bydd pobl yn teimlo pwysau i bleidleisio dros yr hyn sy'n hawsaf er mwyn cynnal perthnasoedd yn hytrach na dros yr hyn yr oeddent yn credu mewn gwirionedd. Roedd y bleidlais gyfrinachol yn angenrheidiol i gynhyrchu gwirionedd yn hytrach na pherfformiad, meddai.

Roedd Ms Rowan yn drist bod y GB yn ofni anghytundeb gymaint fel y gellid hyd yn oed ystyried pleidlais. "Os nad ydym yn adnabod ein gilydd, ni allwn garu ein gilydd."

Dywedodd Della Nelson (Llandaf) ei bod wedi teimlo ymddieithriad o ganlyniad i fod yn agored am ei safbwyntiau, felly cefnogodd greu "lle diogel" i bobl ar bob ochr bleidleisio heb gael eu hymylu.

Dywedodd y Canon Adam Pawley (Llanelwy) na fyddai'r cynnig wedi cael ei gyflwyno pe na bai aelodau yn ofni pleidleisio'n agored dros eu hargyhoeddiadau, ac felly yr oedd, trwy ddiffiniad, yn angenrheidiol.

Trechwyd y cynnig 57-43, gyda dau yn ymatal.

Yna symudodd y GB i broses y pwyllgor, gydag Archddiacon Margam, yr Hybarch Mark Preece, a oedd yn cadeirio pwyllgor dethol y bil, yn cyflwyno ei adroddiad. Dywedodd fod y pwyllgor yn awyddus i geisio bendith Duw i gyplau o'r un rhyw, ond y byddai'n ychwanegu cymal cydwybod i'r rhai nad oeddent yn gallu cefnogi'r ddefod.

Cynigiodd yr Archddiacon Mark gyfres o fân welliannau drafftio, gan gynnwys rhai yn egluro pa elfennau o'r litwrgi oedd yn ddewisol. Fe’u pasiwyd.

Yna cyflwynodd Ms Nelson ddau welliant, nad oedd wedi eu cefnogi gan y pwyllgor, er mwyn disodli'r gair "cyfamod" yn y litwrgi gydag "addewid", gan iddi boeni y byddai fel arall yn amharu ar athrawiaeth priodas. Dywedodd yr Archddiacon Marc fod y gair ‘cyfamod’ yn disgrifio perthnasoedd ffyddlon gerbron Duw a'i fod yn briodol, gan ei fod yn ymestyn ymhell y tu hwnt i briodas.

Cafodd gwelliannau Ms Nelson eu trechu, a phasiwyd gwelliannau y pwyllgor.

Cynigiodd Ms Nelson grŵp arall o welliannau, a fyddai'n dileu'r cyfeiriad at gyfnewid modrwyau yn ystod y litwrgi, gan ddadlau eto eu bod yn symbol o briodas. Dywedodd yr Archddiacon Mark fod y pwyllgor wedi gwrthwynebu hyn, gan gredu y gallai modrwyau hefyd symboleiddio ymrwymiad, ond eu bod wedi cynnig eu gwelliant eu hunain i wneud yn glir bod y rhan hon o'r ddefod yn ddewisol.

Gofynnodd yr Archddiacon Stella a fyddai'r clerigwr neu'r cwpl yn penderfynu a oedd modrwyau yn cael eu cyfnewid ai peidio. Dywedodd yr Archddiacon Mark y byddai hon yn drafodaeth rhwng y cwpl a'r clerigwr.

Collwyd gwelliant Ms Nelson, a chafodd gwelliant y pwyllgor ei gario.

Yna cynigiodd y Parchg Andy Kitchen (Llanelwy) ei welliannau, a fyddai'n gwneud yn glir y gallai unrhyw un nad yw'n fodlon bendithio cyplau o'r un rhyw gael ei ordeinio a'i drwyddedu i unrhyw rôl o fewn yr Eglwys yng Nghymru, ac na ellid gorfodi unrhyw glerigwr na swyddog lleyg i gymryd rhan mewn unrhyw wasanaeth o'r fath. Byddai'r rhain yn gwneud darpariaethau cydwybod yn barhaol ac yn glir, ac yn anfon neges glir i'r rhai sy'n ystyried galwedigaethau yng Nghymru bod yr Eglwys yn bwriadu parhau i fod yn Eglwys lydan. Roedd y gwelliannau wedi cael eu derbyn gan y pwyllgor, meddai'r Archddiacon Mark.

Roedd Dr Heather Payne yn cefnogi amddiffyniadau cydwybod, ond gofynnodd a oedd ganddo unrhyw oblygiadau ar y defnydd o’r fangre lle cynhelir y seremoni.

Dywedodd yr Archddiacon Mark nad oedd.

Gofynnodd Deon Casnewydd, y Tra Pharchedig Ian Black, a fyddai'r gwelliannau hyn yn gwahardd eglwys "gynhwysol" rhag nodi yn ei hysbyseb swydd mai dim ond offeiriad yr un mor gynhwysol oedd ei angen ar gyfer y swydd. Dywedodd prif swyddog cyfreithiol yr Eglwys, Matthew Chinery, mai barn ei adran ef oedd y byddai'n gwahardd hyn. Fodd bynnag, gellid ei fireinio fel y gellid penodi offeiriad sy'n gwrthwynebu bendithion o'r un rhyw ar yr amod eu bod yn barod i wneud darpariaethau i glerigwyr eraill gynnig gwasanaethau o'r fath yn eu rôl newydd.

Pasiwyd y ddau welliant.

Yna cyflwynodd yr Archddiacon Mark welliant gan y pwyllgor i dynhau'r nodiadau sydd ynghlwm wrth y litwrgi.

Cododd y Parchg Robert Moore (Tyddewi) gwestiwn am nodyn a oedd yn ei gwneud yn ofynnol i'r gweinidog weld copi o dystysgrif priodas neu bartneriaeth sifil y cwpl. Efallai na fydd hyn yn bosibl os oedd rhywun yn ceisio cael ei fendithio ar yr un diwrnod â'u priodas sifil neu bartneriaeth, gan nad oedd y dystysgrif wedi'i chyhoeddi ar unwaith.

Dywedodd yr Archddiacon Mark fod y geiriad yn caniatáu hyblygrwydd rhesymol i'r gweinidog trwy ddweud y “dylent" weld copi o'r dystysgrif, nid bod yn rhaid iddyn nhw.

Pasiwyd y nodiadau i'r litwrgi.

Yna cynigiwyd gwelliant canlyniadol gan yr Archddiacon Mark, gan wneud yn glir y gallai gweinidogion ddefnyddio tystiolaeth arall i sicrhau eu hunain fod priodas sifil neu bartneriaeth wedi digwydd mewn gwirionedd. Pasiodd.

Yna symudodd y GB allan o'r sesiwn pwyllgor ac fe gynigiodd Esgob Llanelwy, y Gwir Barchedig Gregory Cameron, basio'r bil. Nododd fod yr Eglwys yng Nghymru wedi bod yn trafod bendithio cyplau o'r un rhyw ers dros 20 mlynedd. Yn 2021 cyflwynwyd gwasanaeth bendith dros dro. Derbyniodd i rai fod hyn yn gam i ffwrdd o’r darlleniad traddodiadol o'r ysgrythur, ond derbyniodd eraill y mesur gyda llawenydd. Roedd rhai Cristnogion hoyw wedi brwydro yn erbyn iselder a hyd yn oed meddyliau hunanladdol wrth iddynt geisio dod o hyd i ffyrdd o gael eu cynnwys, tra gallai Cristnogion cynhwysol labelu eu gwrthwynebwyr fel "dim ond homoffobig". Cynigiodd y cynnig hwn nid i gydymffurfio ag "ysbryd yr oes", ond oherwydd bod Duw yn dyheu am gofleidio "pob enaid". Roedd wedi darllen diwinyddiaeth yn dadlau dros y ddwy ddadl, ond cafodd ei daro sut roedd Iesu "yn byw trugaredd a thosturi", a ddylai bellach fod yn nodwedd o ddull yr Eglwys.

Y cwestiwn oedd a allai'r Eglwys ddyfalbarhau â'i gilydd ar draws eu gwahaniaethau, meddai'r Esgob Gregory. Dim ond ychydig o bobl oedd wedi defnyddio'r ddefod arbrofol, ond roedd wedi dod â "bywyd a gobaith a bendith" iddynt. Roedd y pwyllgor wedi ceisio cydbwyso'r ddefod gyda chymalau cydwybod cryf, hebddo na allai fod wedi ei chynnig.

Dywedodd Esgob Llandaf, y Gwir Barchedig Mary Stallard, fod y bil yn un cenhadol i'r Eglwys ond hefyd yn fater personol iawn iddi. Roedd ganddi ffrind agos a gafodd ei "yrru i le tywyll iawn" oherwydd eu rhywioldeb, ac oherwydd bod eu heglwys yn dweud wrthyn nhw nad oedd yn "OK" i fod yn hoyw. Ond roedd offeiriad caredig ac agwedd ‘dosturiol’ Undeb y Mamau wedi dangos arwyddion o obaith trwy fynegi cariad diamod i bobl hoyw. Gwnaeth yr Eglwys "rhywbeth da a hardd" pan gyflwynodd fendithion o'r un rhyw, heb orfodi unrhyw un i weithredu yn erbyn eu cydwybod. Byddai tynnu'r croeso hwn yn ôl yn groes i’r egwyddor o roi bywyd.

Dywedodd y Deon Ian ei fod yn cael ei holi'n rheolaidd gan bobl hoyw a oedd ei eglwys gadeiriol yn ddiogel iddyn nhw. Heb y gwasanaethau hyn ni fyddai'n gallu dweud "ie" wrth bobl o'r fath.

Siaradodd Laura Gallacher (Abertawe ac Aberhonddu) yn erbyn y bil, gan ddadlau bod cynnal y ddysgeidiaeth hanesyddol ar briodas a rhyw yn fater o fod yn ufudd i Grist. Roedd yn rhaid i'r Eglwys allu dyfynnu testunau'r Testament Newydd wrth wneud newidiadau i ddysgeidiaeth etifeddol, dadleuodd.

Dywedodd Julia Schultz (Bangor) fod y litwrgi arfaethedig yn edrych ac yn teimlo fel gwasanaeth priodas. Ond ailddatganodd Iesu athrawiaeth Genesis o briodas rhwng dyn a menyw, a beth bynnag oedd perthnasoedd o'r un rhyw, ni ellid eu trin fel priodas Gristnogol. Roedd yr Eglwys yn cael ei dylanwadu'n fawr gan gymdeithas seciwlar flaengar, ond gallai gael ei dieithrio o'r Cymundeb Anglicanaidd ehangach. "Mae Duw yn ein caru ni fel yr ydym, ond nid yw'n ein gadael ni fel yr ydym. Mae pob un ohonom yn cael ein herio i'w ddilyn."

Roedd y Parchg Matt Davis (Trefynwy) o blaid bendithion, er bod gan rai o fewn ei dîm ardal weinidogaeth farn wahanol. Ond roedden nhw i gyd yn credu mewn "Duw cariad", ac roedd gwybod bod bendithion ar gael yn golygu bod pobl LGBT yn gwybod eu bod yn ddiogel i ddod ac i berthyn. "Pwy ydw i i wrthod pobl sy'n ceisio byw yn ffyddlon i Iesu?"

Dywedodd Seth May (Abertawe ac Aberhonddu) fod cadarnhau perthnasoedd o'r un rhyw yn golygu gwrthod dysgeidiaeth glir yr ysgrythur. Felly, roedd yn ceisio fel dyn hoyw i fyw bywyd selibataidd ac fe'i brifwyd gan ddarpariaeth arfaethedig yr Eglwys, a oedd yn teimlo'n fwy fel "temtasiwn" nac fel caredigrwydd. Roedd yn werth bod yn sengl er mwyn Iesu, meddai, ac roedd ei brofiad o dyfu i fyny yn hoyw mewn eglwys Anglicanaidd geidwadol yn "hynod gadarnhaol".

Dywedodd yr Archddiacon Andy ei fod yn cael ei boeni gan gynifer o'i ffrindiau a'i deulu oedd wedi gadael yr Eglwys yng Nghymru dros y cynigion hyn, ac roedd yn gwybod bod llawer yn y Cymundeb byd-eang hefyd yn cal eu brifo gan y cyfeiriad yr oedd yr Eglwys yn mynd ynddo. Ni fyddai'r bil yn dod ag undod, ond rhaniad.

Dywedodd y Parchg Lee Taylor (Llanelwy) fod cariad yn rym uno, a chefnogodd y bil gan ddweud bod Duw ar waith lle bynnag roedd cariad ac ymrwymiad i’w gael.

Dywedodd Deon Llandaf, y Tra Pharchedig Jason Bray, ei fod yn caru’r Beibl ac eto yn argyhoeddedig mai'r Bil oedd y ffordd iawn ymlaen. Roedd wedi arwain eglwysi cynyddol yn ei weinidogaeth oherwydd ei fod bob amser eisiau dweud "Ie" wrth bobl ac wedi cynnig "cynhwysiant radical" waeth beth fo'i ryw neu rywioldeb. Roedd y bendithion yn angenrheidrwydd bugeiliol a chenhadol.

Roedd Ms Dale wrth ei bodd ag ehangder yr Eglwys Anglicanaidd, ac roedd yn credu bod y gwelliannau sydd eisoes wedi'u pasio yn cynnig y "rhwyd ddiogelwch" angenrheidiol i'r rhai sy'n gwrthwynebu'r bendithion gyd-fyw yn heddychlon.

Gan gyfrannu yn y Gymraeg, dywedodd y Parchg Rhun ap Robert (Bangor) i gefnogi’r cais, a oedd yn cynrychioli ‘calon yr Efengyl’ a ‘dealltwriaeth esblygol ein cymuned ffydd’. Gofynodd i’r aelodau ystyried y daith a gymerwyd fel eglwys: yn ystod y degawdau diwethaf cymerwyd mesurau ‘beiddgar a thosturiol’ gan gynnwys: ordeinio merched a chroesawu priodi pobl oedd wedi eu hysgaru yn yr Eglwys. “Y mae pob un o’r camau hyn wedi eu gwreiddio yn ein hawydd i adlewyrchu cariad Duw yn fwy llawn yn y byd. Nid yw’r cwestiwn sydd o’n blaenau yn ymwneud â pholisi yn unig ond â natur pwrpas Duw ar gyfer dynoliaeth.’  Cynigiodd tri rheswm o blaid y mesur - o’r Ysgrythur, o Draddodiad ac o’n profiad. Er bod y Beibl yn ganolog i’n ffydd, roedd darnau o’r Beibl a ddefnyddir yn aml i wrthwynebu perthnasau o’r un rhyw yn ymwneud mewn gwirionedd â materion yr oes fel anlladrwydd, nid yn ymwneud â’r perthnasau cariadus ymroddedig sy’n cael eu hystyried yn y mesur. Ni siaradodd Iesu ei hun erioed yn erbyn perthnasau o’r un rhyw: dysgodd inni garu ein cymydog. Nid yw traddodiad yr Eglwys yn statig: y mae wedi newid dros amser. Y mae ein profiad, yn enwedig profiad ein pobl ifanc, yn dangos bod perthnasau o’r un rhyw yn rhan o fywyd pob-dydd. Trwy gefnogi’r mesur rydym yn dangos bod cariad Duw ar gyfer pawb ac yn cefnogi perthnasau ffyddlon. O Dduw y mae cariad, meddai Sant Ioan. Os credwn hyn, rhaid inni estyn bendith Duw i berthnasau cariadus ac ymroddedig.

Dywedodd Ruth Rowan er gwaethaf "oes" o feddwl a gweddïo, roedd y GB yn dal i anghytuno ar y mater hwn. Roedd hi wedi bod yn falch o bleidleisio dros ddarpariaethau cydwybod yn gynharach, a gofynnodd am i eraill gynnig yr un gofod a haelioni iddi. Nid "croes i'w dwyn" oedd ei phartner a'i phlentyn ond bendith. Ie, y mae rhai Cristnogion hoyw yn cael eu galw i selibitiaeth, ond nid pob un.

Atgoffodd Leoni Oxenham (Trefynwy) yr aelodau fod y ddadl yn ymwneud â bendithio undebau o'r un rhyw, nid priodas o'r un rhyw. Bendithiodd Duw ystod o berthnasoedd cyfamod, nid priodas yn unig, yn y Beibl, meddai. A allai'r Eglwys wir "gau ei breichiau" ar ôl cynnig bendithion i gyplau o'r un rhyw am y pum mlynedd diwethaf?

Dywedodd Mr Wood nad oedd diystyru profiadau yn opsiwn, ond, er hynny, nid oedd bob amser yn eglur beth i'w wneud gyda’r opsiynau. Credo'r oes oedd "byddwch yn driw i chi'ch hun", ond roedd Cristnogaeth yn cydbwyso hyn yng ngolwg yr ysgrythur, traddodiad a rheswm. Nid oedd cariad bugeiliol yn gwahardd y gair "na", wedi'r cyfan; Nid oedd bod yn gariadus bob amser yn golygu dweud "ie".

Dywedodd y Parchg Geraint John (Llandaf) nad oedd y cwestiwn gerbron yr Eglwys yn ymwneud â thraddodiad ond sut i fyw cariad a chyfiawnder. Roedd y bil yn ymwneud â dyfnhau ffydd, nid ei gollwng; roedd yn ymwneud â gwneud yr eglwys yn lle diogel i bawb. Roedd yr Eglwys eisoes wedi newid ei dysgeidiaeth ar ysgariad, a nawr roedd ganddi gyfle i ymestyn cam arall tuag at gynhwysiant.

Dywedodd Lacey Jones y byddai tynnu bendithion yn ôl nawr yn codi cwestiynau pryderus mewn llawer am yr hyn y mae'r Eglwys yn sefyll amdano mewn gwirionedd. Dywedodd y byddai pasio'r bil yn mynd â'r Eglwys gam yn nes at roi perthnasoedd hoyw ar sail gyfartal â chyplau heterorywiol.

Dywedodd Hannah Wilkinson (Tyddewi) y dylid croesawu pawb, ond nid oedd cariad yn golygu gadael i bobl wneud pethau a allai eu niweidio. A oedd y'r Eglwys wir wedi chwilio’'r Beibl ar y penderfyniad hwn, gofynodd.

Dywedodd Mr Pawley ei bod yn iawn bendithio cariad, ond nododd nad oedd y litwrgi yn cyfeirio at rai elfennau o ddysgeidiaeth Iesu ar briodas. Roedd bendithio priodasau sifil o'r un rhyw de facto yn ailddiffinio beth oedd priodas Gristnogol, meddai, felly byddai'n pleidleisio yn erbyn y bil.

Dywedodd Ms Prince nad oedd pleidleisio yn erbyn y bil yn awgrymu ei bod o blaid therapi trosi nac yn dymuno glanhau'r Eglwys o bobl hoyw; roedd yn golygu na fyddai'n rhoi'r gorau i ddysgeidiaeth Iesu ar briodas. Roedd hi'n hiraethu am i’r Eglwys amddiffyn Cristnogion hoyw selibataidd, yn hytrach na'u temtio i ffwrdd o'u galwad gan Dduw i aros yn sengl.

Dywedodd Mr Olding y dylid croesawu pawb gyda breichiau agored, ond nid oedd hynny'n golygu bod yn rhaid i'r Eglwys gadarnhau pob math o ymddygiad rhywiol. Dylai pobl sy'n cael trafferth gyda'u rhywioldeb a'u hunaniaeth gael eu hannog gyda gras a thosturi i ystyried dysgeidiaeth hanesyddol yr Eglwys, meddai. Pe bai'r Eglwys yn dechrau newid ei dysgeidiaeth hanesyddol nawr, ble fyddai'n gorffen: os gellid bendithio cyplau o'r un rhyw, a ddylem fendithio'r rhai mewn cariad â mwy nag un person?

Dywedodd Archddiacon Caerfyrddin, yr Hybarch Matthew Hill, fod clerigwyr hoyw ffyddlon wedi gwasanaethu am genedlaethau yn yr Eglwys, ymhell cyn i gymdeithas ehangach ddod yn fwy derbyniol ohonynt. Roedd yr Eglwys mewn gwirionedd yn "cydnabod rhywbeth sydd eisoes mewn bodolaeth" - a hyd yn oed pe na bai'r bil yn pasio, ni fyddai clerigwyr yn rhoi'r gorau i gefnogi Cristnogion LGBT.

Wrth ymateb i'r ddadl, dywedodd yr Esgob Gregory nad oedd am ddadlau yn ôl gyda’r rhai a oedd yn anghytuno ag ef, ond yr oedd am "barchu gwahaniaeth". Nid oedd am i'r GB ddod i un meddwl, ond creu lle i'r rhai a oedd yn dymuno bendithio perthnasoedd o'r un rhyw heb dorri cymdeithas yr Eglwys. Roedd darlleniad plaen yr ysgrythur wedi datblygu dros y blynyddoedd, nododd yr Esgob Gregory. Nododd hefyd yr eironi y gallai'r Eglwys ystyried gwrthod cyplau hoyw a oedd yn ceisio gwneud yr ymrwymiad hwnnw ar adeg pan oedd cymdeithas ehangach yn rhoi'r gorau i briodas ffyddlon.

Ceisiodd wrthsefyll y "gêm beryglus” o gystadlu dros bwy sy’n dioddef fwyaf yn y ddadl hon: roedd y ceidwadwyr a'r Cristnogion hoyw yn dioddef. Dywedodd yr Esgob Gregory hefyd ei fod yn gwrthod rhoi undod â'r Eglwys fyd-eang dros ofal trugarog am bobl glwyfedig yn ei braidd ei hun. Pan oedd y Beibl yn cael ei ddefnyddio i gladdu pobl mewn gofynion crefyddol amhosibl i’w cyflawni, roedd yn rhaid iddo ofyn a allai'r dehongliad hwnnw fod yn gywir. Fe wnaeth Iesu dramgwyddo’r Phariseaid trwy groesi eu holl ffiniau crefyddol, meddai'r Esgob Gregory. "A allwn ni barhau i gynnig gobaith i'n chwiorydd a'n brodyr LGBT?"

Roedd y bil yn gofyn am fwyafrif o ddwy ran o dair ym mhob gorchymyn o'r GB er mwyn pasio. Yn y lleygwyr, pasiwyd y bil 48-8 gyda dau yn ymatal; yn y clerigwyr 32-7 gyda phump yn ymatal, ac yn yr esgobion yn unfrydol. Yna cyhoeddodd yr Archesgob Cherry y bil fel canon yr Eglwys yng Nghymru.

Cynnig aelodau preifat ar anabledd

Cyflwynodd Dr Hurrell ei chynnig a oedd yn galw am ffurfio Grŵp Cyflawni Croeso i Anableddau i gynghori ar ymgysylltu â phobl anabl ym mywyd yr Eglwys.

Dywedodd Dr Hurrell fod ei merch sy'n oedolyn yn defnyddio cadair olwyn ac roedd ganddi anawsterau dysgu. Roedd ei merch wedi cael ei "chroesawu'n llwyr a'i chynnwys" yn yr eglwys, ac roedd llawer o waith da i'w adeiladu arno yn yr Eglwys.

Ond roedd rhai "straeon arswyd" hefyd, fel eglwysi heb doiledau hygyrch neu gyda gormod o risiau. Roedd y gyfraith yn ei gwneud yn ofynnol i adeiladau hŷn wneud "addasiadau rhesymol" yn unig, a oedd mewn rhai achosion yn golygu dim addasiadau o gwbl. Ond mae'n rhaid i eglwysi fod yn lleoedd croesawgar i bawb, waeth beth fo'r gyfraith seciwlar, dadleuodd Dr Hurrell. Yn rhy aml roedd pobl anabl yn cael eu gorfodi i ymddiheuro amdanynt eu hunain neu ymladd dros eu hawliau dro ar ôl tro.

Pe bai'r grŵp croeso yn cael ei sefydlu, byddai'n cael ei gadeirio gan berson anabl a chyda mwyafrif o aelodau anabl, er bod y diffiniad o anabledd yn parhau i fod yn eang, esboniodd. Gallai ddatblygu adnoddau a rhannu syniadau gyda staff taleithiol ac esgobaethol. Roedd hi'n gwybod bod rhai yn yr Eglwys yn ofni nad oedd ganddo'r adnoddau i ôl-drefnu ei llu o hen adeiladau, a boid llawer ohonynt angen arian eisoes ar gyfer toeau sy'n gollwng neu waliau sy'n chwalu. Ond gellid gwneud cynnydd yn syml trwy fod yn fwy bwriadol ynglŷn â chroeso: "Peidiwch â gadael i'r perffaith fod yn elyn i'r da.

Wrth eilio'r cynnig, dywedodd Ms Dale fod yn rhaid i groeso da olygu mwy na geiriau caredig wrth y drws. Yn rhy aml roedd pobl anabl yn cael eu cyfyngu i'r eil neu'n sownd yng nghefn yr eglwys. Nid oedd geiriau caredig yn golygu llawer os oedd pobl anabl yn cael eu gwneud i deimlo nad oeddent yn ffitio i mewn. Roedd gan un o bob pump o Gymry anabledd, wedi'r cyfan. "Os nad yw'n hygyrch, nid yw'n eglwys."

Roedd Nicholas Cooke (Trefynwy) yn cefnogi'r cynnig, ond dywedodd y byddai angen "sgiliau ac ymgysylltiad mawr" i gyflawni newidiadau sy'n gweithio o gwmpas cyfraith seciwlar ar adeiladau rhestredig. Ni fyddai unrhyw un o’r newidiadau hyn yn rhad, ond roedd yn angenrheidiol.

Tynnodd Angela Treherne (Llandaf) sylw at y broblem o ddod o hyd i ddigon o gyllid ar gyfer gweithredu newidiadau hygyrchedd, gan rannu'r heriau yr oedd ei heglwys ei hun wedi'u hwynebu. Roedd yn hanfodol bod yr adnoddau yn eu lle i weithredu'r cynnig pe bai'n cael ei basio.

Gofynnodd Helen Hayes (Llanelwy) sut y gellid annog y rhai ag anableddau i’r weinidogaeth.

Dywedodd Mr Davis, a oedd ag anableddau anweledig, y dylai'r mater fod yn eitem sefydlog ar bwyllgor mwy yn hytrach nag yn seilo i grŵp untro.

Gan siarad yn y Gymraeg, cyfranodd Dr Cynan Llwyd, (Gwestai) Ysgrifennydd Cyffredinol Cytun. Soniodd am gynrychiolaeth y gwahanol enwadau yn y Corff Llywodraethol, a nododd bod yr holl enwadau yn mynd i’r afael â’r broblem hon. Anogodd yr aelodau i weithio gyda’i gilydd i ddysgu oddi wrth eu gilydd a rhannu arfer da. Gofynnodd hefyd sut yr oedd ein strategaeth ddigidol yn gallu cael ei hehangu er mwyn cynnwys pobl anabl, yn bersonol ond hefyd ar blatfformau digidol.

Dywedodd Ms Leoni Oxenham nad yw hygyrchedd bob amser yn golygu adnewyddu costus i adeiladau rhestredig, ond gallai hefyd fod yn bethau syml fel addasu litwrgi neu gynhyrchu adnoddau mewn gwahanol fformatau.

Dywedodd Mr Wood fod croeso yn golygu mwy na dim ond cael mynediad at addoli dydd Sul a gofynnodd sut y gellid cynnwys pobl anabl mewn grwpiau cartref neu hyd yn oed y GB.

Dywedodd Ms Rowan fod yn rhaid i argymhellion y grŵp fod yn weithredadwy ac nid geiriau gwag yn unig. Anogodd hefyd bobl nad ydynt yn anabl i chwarae eu rhan yn hytrach na gadael pobl anabl i gario'r baich i gyd.

Croesawodd Robert Charlton (Abertawe ac Aberhonddu) y cynnig, gan ei ddisgrifio fel un "hwyrfrydig". Roedd ei wraig yn fyddar ac yn dibynnu'n llwyr ar ddolenni clyw i gymryd rhan mewn addoliad. A allai'r grŵp gynhyrchu adroddiad yn gyflymach, erbyn y gwanwyn nesaf yn hytrach na'r hydref?

Argymhellodd Dr Payne offeryn archwilio gan yr elusen anabledd Through the Roof, a chododd hefyd apêl gan ffrind anabl nad oedd yn gallu mynychu'r GB oherwydd problemau symudedd ac yn meddwl tybed a allai gwrdd mewn ffordd hybrid ar Zoom eto.

Cyfeiriodd y Canon Justin Davies (cyfethol) aelodau at gwrs hyfforddi ar gynhwysiant anabledd sy'n cael ei gynnig gan St Padarn's.

Pasiwyd y cynnig yn unfrydol.

Cwestiynau

Gofynnodd Carrie White (Bangor) sut roedd penderfyniadau'r GB yn cael eu cyfathrebu i'r rhai yr effeithiwyd arnynt. Mewn ymateb, nododd Mr Llewellyn o'r RB fod y trafodion wedi'u ffrydio'n fyw ac ar gael ar YouTube, yn ogystal â'r ddogfen Uchafbwyntiau. Ond roedd lle i fwy o gyfathrebu, cytunodd, ac felly bydd dogfen newydd y Corff Llywodraethol ar Cipolwg yn cael ei chynhyrchu cyn gynted â phosibl ar ôl pob cyfarfod a'i chyhoeddi ar wefan yr Eglwys.

Gofynnodd Dr Hurrell a allai'r Eglwys gyd-fynd â pholisi tâl mamolaeth mwy hael Eglwys Loegr i gefnogi clerigwyr iau a'u teuluoedd yn well. Mewn ymateb, dywedodd yr Esgob Gregory - dirprwy gadeirydd pwyllgor Adnoddau Dynol yr RB - fod clerigwyr ar hyn o bryd yn derbyn cyflog llawn am 18 wythnos, ac yna tâl mamolaeth statudol am 20 wythnos ychwanegol ar ben (cyn belled â'u bod wedi bod mewn gwasanaeth cyflogedig yng Nghymru am o leiaf 12 mis). Roedd hyn yn mynd llawer ymhellach na'r hawl statudol o chwe wythnos o dâl llawn, a byddai unrhyw newidiadau yn gofyn am gymeradwyaeth y GB, ychwanegodd.

Roedd yn wir bod Eglwys Loegr yn argymell bod esgobaethau yn talu 26 wythnos o dâl llawn, ac roedd rhai hyd yn oed yn cwmpasu 39 wythnos. Roedd yn bosibl i unrhyw esgobaeth unigol wella tâl mamolaeth yn lleol, ond roedd y pwyllgor AD yn agored i drafod ehangu polisïau ledled y dalaith (er y byddai unrhyw gostau ychwanegol yn cael eu talu gan yr esgobaethau). Gall hyn hefyd gael canlyniadau i bolisïau mamolaeth gweithwyr yr RB ei hun.

Gofynnodd Dr Ellis pryd y byddai'r ap aelodaeth yn rhoi'r cyfle i fewnbynnu data yn Gymraeg a Saesneg. Dywedodd James Rodaway, cyfarwyddwr TG yr RB, fod ei dîm yn agos at ryddhau fersiwn Gymraeg o'r ap.

Gofynnodd Dr Payne i'r esgobion ledaenu ar draws yr Eglwys waith Comisiwn Gwyddoniaeth y Cymundeb Anglicanaidd, sydd i fod i adrodd ar ei gynnydd yng nghyfarfod nesaf y Cyngor Ymgynghorol Anglicanaidd ym Melffast. Mewn ymateb, dyfynnodd yr Archesgob Cherry alwad gan 40 o arweinwyr ffydd byd-eang yn 2021 am integreiddio ffydd a gwyddoniaeth "i wybod mwy ac i ofalu mwy". Roedd Dr Payne yn un o gomisiynwyr gwyddoniaeth y Cymundeb ac roedd yn rhannu pethau yr oedd yr Eglwys yng Nghymru wedi'u dysgu ar draws y Cymundeb byd-eang. Anogodd aelodau a oedd yn dymuno ymuno â'r gwaith hwn i siarad â Dr Payne.

Daeth y cwestiwn olaf gan Mr Dearden, a ofynnodd a ellid newid y calendr litwrgaidd fel pe bai Dydd Gŵyl Dewi yn disgyn ar ddydd Sul yn y Grawys y gellid ei ddathlu o hyd yn hytrach na chael ei symud i ddiwrnod arall. Dywedodd yr Esgob Gregory er bod coffáu wythnosol yr atgyfodiad ar ddydd Sul wedi cael blaenoriaeth yn draddodiadol dros ddyddiau'r saint, gellid darparu ar gyfer mân amrywiadau fel hyn.

Diweddariad sero net

Cyflwynodd y Canon Davies ddiweddariad ar daith yr Eglwys tuag at allyriadau carbon sero net, a ysgogwyd gan gynnig 2021 y GB, cyn trosglwyddo i'r Archddiacon Clavier, i ddarparu sail ddiwinyddol i'r gwaith. Myfyriodd yntau ar gyfarfyddiad Mair â'r Iesu atgyfodedig, "garddwr da" y greadigaeth newydd a'n calonnau. Cafodd bodau dynol hefyd, gan ddechrau gydag Adda, eu creu i fod yn "arddwyr Duw" - dylai hyn fod wrth wraidd bod yr Eglwys, meddai. Roedd ein Heglwys Orllewinol ry "gyfforddus" wedi bod yn rhannol gyfrifol am ddinistrio creadigaeth Duw trwy allyriadau gormodol, ac felly roedd angen i'r un Eglwys ysgwyddo'r gost o’i drwsio ar ran y byd mwyafrifol.

Yna dangosodd Julia Edwards, cyfarwyddwr newid hinsawdd yr RB, fideo i'r aelodau yn rhannu cynnydd tuag at sero net ar draws eglwysi yng Nghymru. Anogodd fwy o eglwysi i gofrestru ar raglen EcoChurch A Rocha, gan dynnu sylw at "dwf anhygoel" yn yr ardal hon (mae 40% o eglwysi bellach wedi'u cofrestru).

Cymerodd Alex Glanville, cyfarwyddwr strategaeth eiddo yn yr RB, drosodd i esbonio am gronfa newydd o £600,000 ar gyfer grantiau i eglwysi ar gyfer prosiectau sero net. Roedd mesurau i ddisodli bwyleri olew gyda phympiau gwres mewn plwyfi hefyd ar y gweill, ac roedd rhai esgobaethau hefyd yn symud ymlaen gyda gosodiadau paneli solar. Gyda'r elusen Caring for God's Acre, roedd yr Eglwys yn cynnal prosiect peilot dwy flynedd a ariennir gan y loteri i annog mwy o fioamrywiaeth mewn mynwentydd. Gorffennodd y Canon Davies y cyflwyniad mewn gweddi, gan ddiolch i Dduw am y greadigaeth a gofyn am ei help i'w gwarchod.

Dywedodd y Parchg John Harvey (Bangor) fod EcoChurch yn "fuddugoliaeth hawdd", i eglwysi weithio tuag at sero net ond hefyd mewn allgymorth lleol. Dywedodd y dylai Cristnogion hefyd fod yn ymwybodol o ba bleidiau gwleidyddol yn y Senedd oedd yn amheus o dorri allyriadau.

Rhybuddiodd Ms Brooker fod arian yn ei hardal weinidogaeth i ofalu am fynwentydd yn gyfyngedig iawn, a bod angen rheolaeth weithredol ar "ail-wylltio".

Adleisiodd Dean Ian rybuddion bod rhai pleidiau gwleidyddol yn gwadu bod newid hinsawdd yn fater brys, ac anogodd yr Eglwys i ddatgan yn gyhoeddus nad "stori tylwyth teg" oedd hwn.

Gofynnodd yr Archddiacon Andy a allai'r Eglwys alluogi clerigwyr i gofrestru i'r cynllun beicio i'r gwaith, er budd eu hiechyd corfforol a meddyliol eu hunain a lleihau allyriadau.

Adroddiad y Pwyllgor Sefydlog

Cyflwynodd Mr Llewellyn, cadeirydd y pwyllgor sefydlog, eu hadroddiad, yn ogystal ag adroddiad ychwanegol gan y gweithgor cynrychiolaeth o fenywod. Yna pleidleisiodd yr Aelodau o blaid dau argymhelliad ar gyfer penodiadau cyn trafod yr adroddiad cyffredinol.

Gofynnodd Ms Prince am ailystyried y terfyn oedran i swyddi esgobaethol lleyg, gan nodi bod ei chadeirydd ardal gweinidogaeth leyg 80 oed, a galluog iawn, wedi'i wahardd rhag cynhadledd esgobaethol.

Roedd Carolin Woollard (Trefynwy) yn drist o weld ein bod yn dal i drafod cynhwysiant rhywedd yn y weinidogaeth, gan nodi bod y cydbwysedd cyffredinol yn cuddio goruchafiaeth dynion mewn rolau cyflogedig. "Rhaid i ni beidio â bod yma yn dal i siarad am hyn mewn 20 mlynedd arall."

Adleisiodd Mr Mullins yr alwad i ailystyried y terfyn oedran 75 oed.

Gofynnodd Dr Hurrell a ellid cyhoeddi adroddiad ar brofiadau menywod yn Athrofa Padarn Sant.

Roedd yr Archddiacon Stella yn pryderu am y biblinell o glerigwyr benywaidd i rolau arweinyddiaeth uwch, gan nodi mai dim ond tri o'r 18 archddiacon yn yr Eglwys oedd yn fenywod. Dim ond chwarter y clerigwyr ym Mhrydain oedd yn fenywod hefyd, meddai. Sut gall yr Eglwys fynd i'r afael â'r rhagfarn anymwybodol sy'n amlwg yma?

Rhybuddiodd Ms Rowan nad oedd menywod iau yn cael eu cefnogi'n briodol wrth iddynt fynd trwy hyfforddiant, ond cwestiynodd pam fod bodolaeth gwrthwynebiad diwinyddol traddodiadol i ordeinio menywod wedi'i enwi yn yr adroddiad fel rhwystr arall pan nad oedd hyn, yn ei phrofiad hi, yn broblem.

Dywedodd yr Archddiacon Clavier fod rhywbeth o'i le gyda pha mor wyn oedd y GB hefyd.

Dywedodd Ms Dale ei fod bron yn amhosibl i ddod o hyd i ofal plant wrth hyfforddi yn Padarn Sant fel rhiant sengl sy’n byw yng Ngogledd Cymru. Roedd hyn yn rhwystro menywod talentog rhag dod ymlaen.

Anogodd Mr Llewellyn y rhai sy'n rhwystredig gyda’r terfyn oedran i gyflwyno cynigion aelodau preifat i'w newid.

Ychwanegodd yr Esgob Mary ei bod yn drist bod angen o hyn i fonitro cynrychiolaeth rhywedd, a chytunodd â'r Archddiacon Clavier bod angen sylw ar agweddau eraill ar gynhwysiant hefyd.

Yna pleidleisiodd yr aelodau i gymeradwyo'r adroddiad, a chymeradwyodd hefyd, heb ddadl, adroddiad y pwyllgor sefydlog ar faterion llywodraethu a chyfreithiol.

Adroddiad Mainc yr Esgobion

Dywedodd yr Esgob Mary fod yr esgobion yn ceisio ymgorffori'r gwerthoedd a rennir gan yr Archesgob Cherry yn ei hanerchiad arlywyddol, i gymryd cyfrifoldeb a bod yn weddïol ac yn fyfyriol, yn agored i her ac atebolrwydd wrth gynnal undod yr Eglwys.

Ni chafwyd dadl, ac felly cymerodd yr Archesgob Cherry y gadair wedyn i arwain ffarweliau, gan gynnwys cyn Archddiacon Llandaf, Rod Green, a oedd wedi cael ei benodi'n Esgob Stepney yn Esgobaeth Llundain, a chyn Archddiacon Wrecsam, Hayley Matthews, a oedd wedi ymgymryd â rôl newydd gyda Byddin yr Eglwys.