Bydd eglwys hanesyddol yng Nghaergybi yn cynnal diwrnod treftadaeth ar ôl adfer mawr

Bydd eglwys hanesyddol yng Nghaergybi ar Ynys Môn yn cynnal diwrnod treftadaeth y mis nesaf yn dilyn prosiect adfer mawr gwerth £2.3m.

Bydd Eglwys Cybi Sant yng Nghaergybi yn croesawu ymwelwyr ddydd Sadwrn 11 Ebrill ar gyfer cyfres o sgyrsiau sy’n archwilio hanes crefyddol cyfoethog Ynys Gybi.

Saif yr eglwys ganoloesol Gradd I o fewn muriau caer Rufeinig arfordirol o’r bedwaredd ganrif sydd wedi ei diogelu'n eithriadol o dda. Ynghyd â’r capel cyfagos o’r 14eg ganrif, Eglwys y Bedd, mae’r safle wedi ailagor yn ddiweddar ar ôl gwaith ailddatblygu a ariannwyd drwy Gronfa Ffyniant Bro Llywodraeth y DU.

Yn ogystal â pharhau fel man addoli, mae’r adeilad wedi’i ddatblygu hefyd yn ganolfan gymunedol aml-ddefnydd fwy hygyrch.

Dywedodd Christopher Medley, trefnydd y digwyddiad, “Efallai fod Ynys Cybi yn fach, ond mae ganddi hanes crefyddol hynod sy’n ymestyn dros fil o flynyddoedd. Gyda Eglwys Sant Cybi bellach wedi ailagor yn llawn ar ôl ei hadferiad, mae’r diwrnod treftadaeth hwn yn gyfle gwych i bobl glywed gan arbenigwyr blaenllaw ac ailddarganfod y straeon, y seintiau a’r traddodiadau sy’n gysylltiedig â’r lle rhyfeddol hwn.”

Bydd y digwyddiad yn cynnwys nifer o siaradwyr arbenigol. Bydd yr uwch-archaeolegydd Rob Evans o Heneb, Ymddiriedolaeth Archaeoleg Cymru, yn rhoi sgwrs ar archaeoleg grefyddol Ynys Cybi. Bydd Dr Martin Crampin, awdurdod blaenllaw ar wydr lliw yng Nghymru ac awdur sawl llyfr, gan gynnwys Welsh Saints from Welsh Churches, yn trafod ffenestri gwydr lliw ar yr ynys.

Bydd yr Athro Barry Lewis o Sefydliad Astudiaethau Uwch yn Nulyn hefyd yn siarad am seintiau Ynys Cybi a chwlt Sant Cybi.

Mae mynediad i’r sgyrsiau yn rhad ac am ddim, er y croesewir rhoddion tuag at gynnal a chadw’r eglwys. Daw’r diwrnod i ben gyda lluniaeth a thaith dywys o amgylch yr eglwys.