Hanes Dyddiadau Pwysig

c525 Deiniol yn adeiladu ei gell gyntaf

c546 Cysegru Deiniol yn Esgob a'i eglwys yn dod yn Eglwys Gadeiriol

547 Marw Maelgwn, Brenin Gwynedd

c572 Marw Deiniol

[634] Llosgi Bangor (yn ôl The Annals of Ulster)

1073 Gwŷr Llychlyn yn ysbeilio a llosgi'r Eglwys Gadeiriol

c1100 Gruffudd ap Cynan yn adennill Gwynedd 

c1130 Gruffudd ap Cynan a'r esgob Dafydd yn adeiladu'r Eglwys Gadeiriol 

1211 Gwŷr Brenin John yn dinistrio'r Eglwys Gadeiriol 

c1275 Cwblhau adeiladu'r fraich ddeheuol 

c1300 Y pen dwyreiniol a'r fraich ogleddol wedi eu cwblhau. Ychwanegu Capel Mair bychan

1309 Llosgwyd y tŵr canolog

1300+ Ehangu corff yr eglwys i'w faint presennol

1402 Dinistrio rhannau o'r Eglwys Gadeiriol yn ystol gwrthryfel Glyndwr

1480 Dechrau ailadeiladu o ddifrif

1510+ Adeiladu'r arced a'r glaerlofft bresennol

1532 Cwblhau'r tŵr gorllewinol

1870-80 Atgyweirio gan Syr George Gilbert Scott

1966 Codi ychydig ar y tŵr canolog, gyda chap pyramid

1987 Atgyweirio helaeth ar ochr allanol y muriau a'r toau, gwaith sy'n parhau

Hanes

Oddeutu'r flwyddyn 530oc sefydlodd gŵr o uchel dras o'r enw Deiniol ar y llecyn hwn.

Wedi cael tir, yn ôl pob tebyg gan Faelgwn, brenin Gwynedd, amgylchynodd ef â ffens wedi ei llunio trwy yrru polion ar eu pennau i'r ddaear a phlethu canghennau rhyngddynt. Term technegol y brodorion am y math hwn o ffens oedd 'bangor'. Ar y llecyn amgaeëdig hwn adeiladodd Deiniol ei eglwys.

Cododd ef a'i ddilynwyr gabanau neu gelloedd i fyw ynddynt. Cenhadon oeddent, yn mynd oddi amgylch i efengylu ac annog eraill i ymuno â hwy. Byddai pawb a ddeuai, yn unigolion a theuluoedd, yn codi cell i fyw ynddi, a phawb yn cydaddoli yn yr eglwys fechan. Dyna sut y tyfodd y fynachlog Geltaidd, neu'r Clas.

Fel y digwydd ambell waith, trosglwyddwyd y gair 'bangor' o'i ystyr wreiddiol - yma y ffens - i'r hyn oedd yn gysylltiedig â hi - y sefydliad oddi mewn. Dyna sut y cafodd Bangor ei henw.